بازیافت کاغذ در دبستان امام خمینی (ره)

چکیده

همه ساله در تمام بخش ها و در تمام کشورها مقادیر باورنکردنی زباله تولید می شود. این آمار و ارقام اگرچه در کشورهای مختلف متفاوت است اما نشان از وضعیت نگران کننده ای در این بخش دارد. چرا که با تولید زباله بیشتر آسیب جدی تری به محیط زیست وارد می کنیم. این مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که بدانیم می توان با تفکیک زباله ها و بازیافت آنها کمک شایانی به پیشگیری از الودگی محیط زیست و هدر ددادن منابع و ثروت های ملی نمود.

سالانه حدود ۴۰ هزار تن كاغذ در بخش كتاب درسي، دفتر و اوراق امتحاني دانش آموزان در مدارس سراسر كشور مصرف مي شود و بدين ترتيب در پايان هر سال تحصيلي، با انبوهي از كاغذ باطله و كتب درسي در مدارس مواجه مي شويم كه به علت نبود كارخانجات بازيافت كاغذ باطله در اكثر استان ها و هزينه بالاي حمل آن به استان هاي داراي كارخانجات بازيافت، پروسه بازيافت كاغذ باطله به درستي انجام نمي شود.

از طرفی سالانه بيش از ۲۵۰ هزار تن كاغذ در سراسر كشور در بخش كتاب، روزنامه، مجله و ساير بخش ها مصرف مي شود كه سهم آموزش و پرورش از اين ميزان، يك پنجم است و سالانه بيش از۴۰ هزار تن كاغذ در بخش كتاب، دفتر و اوراق امتحاني دانش آموزان مصرف مي شود.

ما در دبستان امام خمینی(ره) برای آموزش بازیافت از دانش آموزان ششم شروع کردیم. کما این که این انتخاب با توجه به هماهنگی و همسویی این مباحث با دروس مطالعات اجتماعی و علوم تجربی این پایه صورت گرفت.

مقدمه

بازیافت به آماده‌سازی مواد برای بهره بری دوباره گفته می‌شود. موادی که معمولاً بازیافت پذیر می‌باشند عبارتند از آهن آلات، قراضه آهن ، پلاستیک ، شیشه، کاغذ، مقوا، برخی مواد شیمیایی و آشغال که به کود تبدیل می‌شود.

بازیافت از هرز رفتن منابع سودمند و سرمایه های ملی جلوگیری می کند و مصرف مواد خام و مصرف انرژی را کاهش می‌دهد. با این کار، تولید گازهای گلخانه‌ای نیز کاهش می یابد. بازیافت مهم ترین مفهوم در مدیریت پسماند است.

سرچشمه مواد بازیافتی یا به عبارتی بازیافتنی‌ها، بیشتر، خانه‌ها و صنایع هستند. برای آسان‌تر کردن کار بازیافت معمولاً دو نوع جداسازی مواد صورت می‌گیرد که «تفکیک در مبدأ» و «تفکیک در مقصد» نام دارند. تفکیک در مبدأ در سطح شهر و خیابان‌ها و فروشگاه‌ها از طریق سبدها و سطل‌های جداسازی مواد انجام می‌شود ولی برای تفکیک در مقصد مکان ویژه‌ای به نام مرکز بازیافت مواد در نظر گرفته شده است.

در مرکز بازیافت مواد بازیافتی و غیرقابل بازیابی دسته‌بندی می‌شوند. بسیاری از فروشگاه‌ها و کارخانه‌های بزرگ مواد زاید مانند قوطی‌های کنسرو، بطری‌های شیشه‌ای و روزنامه‌های باطله را به منظور بازیافت از مشتری بازخرید می‌کنند.

کاغذ و مقوا چیست ؟

کاغذ و مقوایی که برای مصارف مختلف مورد استفاده‌ی ما قرار می‌گیرد سرانجام به صورت زباله دور ریخته می‌شود برای آن که بهتر با مزایایی فرآیند بازیافت آن‌ها آشنا شویم بهتر است که ابتدا با تاریخچه کاغذ و نحوه‌ی تهیه‌‌ی آن آشنا شویم.

کاغذ و گذشته‌ی آن

کاغذ ورقه‌‌ی نازک همواری است که معمولاً از الیاف گیاهی ساخته می‌شود و برای نوشتن و چاپ کردن به کار می‌رود. البته موارد استعمال دیگری هم دارد.

کلمه‌ی کاغذ از زبان سانسکریت وارد زبان فارسی شده است و لفظ اروپایی برای کاغذ از کلمه «پاپیروس» یونانی است.

چینی‌ها در سال ۱۰۵ بعد از میلاد حضرت مسیح (ع) موفق به اختراع کاغذ گردیدند. مدت ها تولید کاغذ به روش دستی بود و سرانجام در سال ۱۷۹۹ میلادی یک فرانسوی ماشین کوچکی ساخت که کاغذ تهیه می‌کرد. امروزه کشورهای سوییس، آلمان، برزیل و ژاپن در ساخت کاغذ بر کشورهای دیگر مقدم می‌باشند و انواع و اقسام کاغذهای سفید رنگی را تولید می‌کنند.

بخش عمده کاغذ جهان از مغز چوب به دست می‌آید و کاغذ در حقیقت الیاف به هم آویخته‌ی «سلولز» است.

کاغذ زباله نیست

كره زمين داراي ظرفيت محدودي است. در ابتداي خلقت كره ما عاري از آلودگي‌‌هاي انساني بوده است. بشر اوليه نظم آن را به هم زده و مواد اوليه را از معادن بيرون آورده و به كالا تبديل كرده است، سپس آن‌ها را دور انداخته و به زباله تبديل كرده است. اگر زباله‌ها را جمع نكنيم تا دوباره كالانشوند، كره زمين براي زندگي مشكل خواهد داشت و زشت و كثيف مي‌شود. پس بايد از خانه و مدرسه شروع كنيم تا بتوانيم همه انسان‌ها را در تمام كره زمين مجبور كنيم تا آن را مرتب كنند.

در جدول زیر درصد بازگردانی کاغذ را در چند کشور جهان از جمله ایران می‌بینید.

نام کشور	درصد بازگردانی کاغذ
آلمان	۷۵
برزیل	۳۷
کره جنوبی	۳۳
مالزی	۳۱
هندوستان	۳۰
ترکیه	۲۶
الجزایر	۲۱
ایران	۱۰
مصر	۷
افغانستان	کمتر از ۱

شاید جالب باشد که بدانید:

خانواده‌های ایرانی به طور متوسط در هر روز ۵۰ هزار کیلوگرم کاغذ باطله را با زباله‌های خانگی مخلوط کرده و دور می‌ریزند.

مدارس اهرم قدرت کشورها هستند. چرا که با توجه به وضعیت سنی دانش آموزان و کارکرد این نهاد مهم تمام آموزش های بنیادی و فرهنگ سازی می تواند در این بخش صورت گیرد. تشويق كودكان به شركت در عمليات جداسازي زباله‌ها در مدارس، نخستين گام براي رسيدن به مشاركت اجتماعي است آموزش در سنین مدرسه باعث می شود افراد با شرایط فرهنگی صحیح رشد کنند و در نهایت جامعه بهتری داشته باشیم.

بازگردانی کاغذ

حال اینجا یک سوال مطرح می‌شود که با توجه تجدیدپذیر و زیست تخریب‌پذیر بودن کاغذ چرا باید کاغذ را بازیافت کرد؟

همانطور که گفته شد کاغذ از چوب تهیه می‌شود که یک منبع تجدید پذیر است کارشناسان می‌گویند برای تهیه یک تُن خمیر کاغذ سفید از چوب، سه تن یا شش متر مکعب چوب جنگلی نیاز است و باید توجه داشت که ۲۵ سال طول می‌کشد تا یک نهال رشد کند و به درخت بزرگی تبدیل شود که از نظر اقتصادی و صنعتی برای تولید کاغذ مناسب باشد. تازه برای تولید یک تُن کاغذ، دست کم حدود ۱۷ درخت تنومند لازم است. این کار باعث انهدام جنگل‌ها و افزایش آلودگی هوا شده است و هزینه و انرژی زیادی را مصرف می‌کند در صورتی که اگر به جای استفاده از چوب درختان برای تولید کاغذ از بازیافت کاغذهای باطله استفاده شود،‌۵۰ درصد در مصرف انرژی و ۹۰ درصد در مصرف آب صرفه‌جویی می‌شود و همچنین ۷۵ درصد از آلودگی هوا جلوگیری می‌کند.

در حال حاضر در ایران بیش از ۱۰ درصد زباله‌های شهری را کاغذ تشکیل می‌دهد و سالانه ۴۰۰ هزار تن کاغذ مصرف می‌شود که معادل ۶ میلیون و هشتصد هزار اصله درخت می‌باشد. این در حالی است که در صورت بازیافت ۲۵ درصد از کاغذ موجود در زباله‌های شهری، می‌توان سالانه از قطع یک میلیون و هفتصد هزار اصله درخت جلوگیری نمود.

اهمیت بازیافت کاغذ

برای تولید هر تن کاغذ باید ۱۷ اصله درخت را قطع کنیم که هر درخت به طور متوسط قادر است سالانه ۶ کیلوگرم دی اکسید کربن را به اکسیژن تبدیل کند. ولی با استفاده از بازیافت کاغذ، نیاز به قطع درخت در حدود یک چهارم کاهش می یابد.

علاوه بر این، در فرایند تولید کاغذ از الیاف گیاهی درختان، ۴۰۰ هزار لیتر آب و ۴ هزار کیلووات برق، مصرف می شود. بنابراین تولید یک تن کاغذ بکر ، هزینه های زیست محیطی و اقتصادی زیادی دارد و مصرف درست و بهینه آن در گام نخست و استفاده مجدد از آن در گام بعد، ضرورت تام می یابد. بازیافت در مفهوم رایج آن در مدیریت مواد زائد، به معنی استفاده مجدد از مواد دور ریختنی پس از اعمال پردازش های خاص بر روی آنها است.

امروزه اقلام متعددی از زباله های شهری که حجم قابل توجهی را شامل می شوند، قابلیت بازیافت دارند. کاغذ به عنوان یکی از محصولات طبیعت سرسبز و جنگلهای طبیعی و انسان کاشت، امروزه سهم زیادی از کیسه های زباله خانگی و مراکز اداری و تجاری را به خود اختصاص می دهد و یکی از اقلام با ارزش مواد زائد جامد است که «سلطان زائدات» لقب گرفته است بازیافت این ماده ارزشمند و استفاده مجدد از آن در برخی مصارف خاص نه تنها از قطع درختان، هزینه های تبدیل الیاف گیاهی به کاغذ و سایر هزینه های تولید آن می کاهد، بلکه از نظر اقتصادی نیز به دلیل سودآوری و تولید اشتغال از اهمیت خاصی برخوردار است.

اهمیت بازیافت کاغذ را می توان به طور کلی از دو منظر «ضرورت بازیابی کاغذهای باطله» و «کمک به حفظ محیط زیست و منافع اقتصادی حاصل از آن» مورد بررسی قرار داد.

امروزه مواد سلولزی از قبیل کاغذ و مقوا درصد نسبتا زیادی از ضایعات و زباله شهری را تشکیل می دهند به طور متوسط ۳۰ درصد زباله های شهری شامل مقوا، کاغذ و پلاستیک می باشد که به عنوان زباله خشک مطرح است. از نظر زیست محیطی بازیافت کاغذ موجب کاهش وابستگی به ۱۲ درصد از این مقدار به کاغذ اختصاص دارد.

کاغذهای بکر و در نهایت کاهش قطع درختان و بالا رفتن فرصت تجدید حیات عرصه های جنگلی عریان شده. یکی از نتایج مصرف دوباره کاغذهای باطله کاستن از فشار وارده بر طبیعت است.

چوب محصول جنگل است و جنگل ودیعه خداوند به طبیعت که بشر باید در حفظ و حراست آن بکوشد و جنگل ها به عنوان منابع تجدید شونده مورد توجه هستند. امروزه در جهان نیاز هر جامعه به چوب براساس درجه رشدی می باشد که آن جامعه بدان رسیده است برای کشورهایی که رشد نیافته اند چوب فقط برای سوخت و صنایع چوبی و تزئینات استفاده می شود اما در کشورهای پیشرفته مفهوم چوب خیلی فراتر از اینهاست و مهمترین استفاده آن کاغذ است.

خصوصیت طبیعی بودن کاغذ و قابلیت برگشت آن به طبیعت، سبب پر رونق‌ شدن چرخه‌های استفاده از آن شده و در ساده‌ترین شکل از کاغذهای باطله می‌توان مقوای جعبه شیرینی ، مقوای جعبه‌های کفش و بسیاری از محصولات کاغذی تهیه کرد با این اوصاف کاغذ می‌تواند هم وقتی سفید است مشتری داشته باشد و هم وقتی سیاه. امروزه دیگر استفاده از درختان در صنایعی چون کاغذسازی مقرون به صرفه نیست، بلکه این ضایعات سلولزی هستند که در این صنعت به کار گرفته می شوند.

تفکر بازیافت کاغذ با اهداف کلی مثل جلوگیری از غارت بی رویه منابع طبیعی، کاهش در مصرف انرژی و تقلیل میزان زباله برای کاهش هزینه‌های دفع و تغییر الگوی مصرف به وجود آمد از نظر زیست محیطی، بازیافت کاغذ موجب کاهش وابستگی و نیاز به کاغذهای بکر و در نهایت کاهش قطع درختان و بالارفتن فرصت تجدید حیات عرصه های جنگلی عریان شده می شود. کاغذ پنجمین صنعت بزرگ مصرف کننده انرژی در دنیا است که به ازای هر تن محصول ، انرژی بیشتری نسبت به یک تن محصول صنایع استیل و آهن مصرف می کند همچنین این صنعت در دنیا نسبت به صنایع دیگر آب بیشتری به ازای هر تن محصول مصرف می کند و سطح بالایی از آلودگی آب و هوا را به وجود می آورد .

براساس آمار به دست آمده در کشورهای صنعتی هر شخصی به طور متوسط در یک سال ۱۶۴ کیلو گرم کاغذ و در کشورهای در حال توسعه به طور متوسط ۱۸ کیلوگرم کاغذ در سال استفاده می کند مصرف کاغذ از دیر باز معیارهای سنجش توسعه یافتگی جوامع بوده است. یکی از نتایج مصرف دوباره کاغذهای باطله کاستن از فشار وارده بر طبیعت است امروزه بهترین راه برای اینکه از نابودی جنگل ها برای تولید کاغذ جلوگیری شود بازیافت کاغذ است، کاغذهای باطله اعم از کاغذهای تحریر سفید، کاغذ روزنامه، دفتر مشق، کاغذ دستگاه تکثیر، مجله و مقوا ...برای بازیافت مناسب هستند.

چنانچه مدت زمان لازم برای رشد و تکامل مجدد پوششهای جنگلی استفاده شده برای تولید کاغذ را به همراه فرسایش خاک و محدود شدن قدرت باروری خاک، کاهش تولید اکسیژن و دفع دی اکسیدکربن را به علاوه چندین پیامد منفی دیگر در نظر بگیریم، تولید یک تن کاغذ خطرات متعددی را برای محیط زیست ایجاد می کند در حالی که تولید یک تن کاغذ بازیافتی سبب۵۰ درصد صرفه جویی در مصرف آب، ۶۴ درصد صرفه جویی در مصرف انرژی و ۷۴ درصد کاهش آلودگی هوا شود و۹۰ درصد کاهش آلودگی آب ها را نسبت به تولید آن از منابع اولیه در پی دارد همچنین ایجاد شغل یکی دیگر از مزایای اقتصادی بازیافت کاغذ است.

به هر حال این یک واقعیت پذیرفته شده است که فرآیند بازیافت، موجب حفظ و صیانت از از منابع جنگلی و صرفه جویی در مصرف انرژی برای تولید خمیرهای مکانیکی می گردد. دامنه نرخ مصرف ملی کاغذهای بازیافتی در سطح دنیا از ۵ درصد تا بیش از ۱۰۰ درصد گسترش دارد. بررسی های انجام شده نشان می دهد که در سطح دنیا نرخ مصرف کاغذهای بازیافتی در تولید انواع کاغذ تا سال ۲۰۱۵ به حدود ۵۴ درصد رسیده است.

میزان افزایش مصرف کاغذهای بازیافتی ۱/۳ درصد است که این رقم از میزان افزایش تولید کاغذ ( ۲/۲درصد ) بیشتر است. در جهان حدود ۸۶۶/۳ میلیارد هکتار جنگل وجود دارد که از این مقدار ۹۵ درصد، جنگل‌های طبیعی و ۵% دیگر از این جنگل‌ها به صورت دست کاشت می‌باشند، طبق آمار به دست آمده در سال ۱۹۹۶، بر مبنای جمعیت جهان برای هر نفر تنها ۷ % درصد هکتار، پوشش جنگلی برآورد شده است که با رشد جمعیت و افزایش جنگل تراشی، این نرخ به ۴۶% کاهش یافته است و طبق این تخمین احتمال کاهش ۳۴ درصدی تا سال ۲۰۲۵ پیش بینی می‌شود. یعنی تقریباً در هر سال تخریب در جنگل‌های طبیعی ۴/۹ میلیون هکتار خواهد بود و جالب این که این مقدار در سال از لحاظ وسعت دو برابر کشور سویس می‌باشد. اما در کشور ایران سرانه هر فرد ۲% هکتار سطح پوشش جنگل می‌باشد،

از دیگر پیامدهایاین جنگل تراشی‌های بی‌رویه می‌توان به تغییرات اقلیمی، تغییر در الگوی بارندگی، تغییر درجه حرارت، فرسایش خاک ، کاهش ظرفیت جذب خاک، تاثیر بر چرخه کربن و اکسیژن و وقوع سیلاب‌های خطرناک، خشک‌سالی، افزایش سرعت باد، مهاجرت و فقر و … را در سطح جهان اشاره نمود امروزه در کشورهایی همچون هلند، سوئیس و ژاپن بیش از ۵۰ درصد کاغذهای مصرفی مورد بازیافت قرار می‌گیرد. استفاده از کاغذ باطله انرژی مورد نیاز را برای تولید یک تن کاغذ به سه چهارم تقلیل می‌دهد.۳۳ درصد الیاف مورد استفاده در جهان بازیافتی است، تولید بعضی از فرآورده ها (از قبیل لایه کنگره ای مقوا)، مبتنی بر کاغذهای باطله است در تولید کاغذ روزنامه، خواص مطلوبی از قبیل ضخامت کم، چگالی زیاد و تا خوری خوب، ناشی از بکارگیری کاغذ باطله است. خواص کاغذهای باطله، همانند هر ماده خام دیگری، اهمیت زیادی دارد و بر کیفیت محصول حاصل و شرایط فرآورش محصول تاثیر می گذارد .

در آمریکا شهروندان ۵۰ درصد کاغذهای استفاده شده خود را جدا می کنند ۵۲۰ کارخانه کاغذ و مقواسازی در این کشور کاغذهای جدا شده را بازیافت می کنند و کاغذهای جدا شده، یک سوم فیبر کارخانه ها را تشکیل می دهند.

تقریباً ۸۰% کاغذهایی که در منزل جدا می‌شوند به طور قطع می‌توانند بازیافت شوند. اما ۲۰% بقیه را نمی‌توان در این چرخه قرار داد. بیشتر بسته های کاغذی که توسط مردم جمع می‌شود همگی کاغذ نیستند، بلکه مواد زایدی مثل سیم، منگنه، گیره کاغذ، و پلاستیک هستند که باید جدا شوند.

در بریتانیا به دلیل محدودیت در منابع خام لیگنوسلولزی و مشکلات و محدودیت های زیست محیطی، استفاده از کاغذهای باطله برای ساخت مجدد انواع کاغذ مقوا مورد توجه کارشناسان واقع شده است. بطوری که اگر در یک سال مجموع این کاغذها به ازای هر نفر در نظر گرفته شود، معادل با قطع ۱۰۰ میلیون اصله درخت می گردد.

یک مشکل عمده، چگونگی جمع آوری و تفکیک کاغذهای بازیافتی از زباله است در کشورهای جهان سوم علیرغم وجود دانش فنی کافی، به دلایل گوناگون از جمله عدم وجود سازمانهای نظم دهنده، مسئولیت ناپذیری صاحبان حرفه های مختلف در قبال مسئله بازیافت، مشکلات دست و پاگیر اداری و بعضاً ناآگاهی های عمومی مردم، معمولاً این فرایند دچار ناهنجاریهای اساسی از جنبه های اقتصادی ، بهداشتی و زیست محیطی می شود. در کشور ما از این بابت شرایط خاصی از جمله عدم توجه کافی به حفظ محیط زیست و منابع طبیعی وجود دارد که لزوم توجه هر چه بیشتر به امر بازیافت را ضروری می سازد . کاغذی که از الیاف Virgin (خمیر بکر) تهیه می شود این قابلیت را دارد که تا ۶ بار در فرایند تولید قرار گرفته و بازیافت شود.

وضعیت بازیافت کاغذ در ایران و جهان:

به طور کلی جایگاه فرایند بازیافت کاغذ در ایران با وضعیت آن در دنیا و حتی آسیا، فاصله و تفاوت چشمگیری دارد. آغاز فعالیت صنعتی بازیافت کاغذ در کشور به سال ۱۳۳۳ و تاسیس نخستین کارخانه مقواسازی باز می گردد و پس از آن نیز تا سال ۱۳۳۶ دو کارخانه مقواسازی دیگر در تهران راه اندازی شدند.

تولید هر تن کاغذ بازیافتی می تواند ۵ نفر کارگر را در روز دعوت به کار کند که در این صورت ۵۶۸۱ نفر میتوانند در سال اشتغال دائم داشته باشند. بررسی ها در تهران در خصوص بازیافت کاغذ از زباله های شهری نشان می دهد با تولید بیش از ۷۰۰۰ تن زباله در روز، هزینه بازیافت آن ۲۴۵۰۰۰ دلار و هزینه دفع آن ۵۶۰۰۰۰ دلار می باشد در نتیجه هزینه دفن زباله های قابل بازیافت مانند کاغذ و مقوا حدود ۳/۲برابر بازیافت آن می باشد و در صورت افزایش بازیافت کاغذ به ۵۰ درصد و ۷۵درصد، به ترتیب سالانه از قطع۲۱۷۱۷۵۰ و ۳۲۵۷۶۲۵ اصله درخت جلوگیری خواهد شد.

آمریکا ۳۰ درصد کل کاغذ جهان را مصرف می کند و از کل ۵۲۱ کارخانه تولید کاغذ در آمریکا ۴۵۰ کارخانه از کاغذهای باطله برای تولید کاغذ استفاده می کنند و در مقیاس جهانی هر ساله بیش از ۹۵ میلیون تن کاغذ باطله برای تولید کاغذ جدید بازیافت می شود نکته قابل توجه اینکه همه روزنامه های آمریکا از کاغذهای باطله و بازیافتی است و مطبوعات این کشور اجازه ندارند از کاغذ نو استفاده کنند. و تمامی ادارات دولتی در آمریکا هم اکنون موظف اند ۶۰ درصد از کاغذ مورد نیاز خود را از کاغذهای بازیافتی خریداری کنند.

در این کشور میزان تولید کاغذهای بازیافتی به قدری است که در صدی از آنرا به فروش می رساند. هند نیز ۵۰% کاغذ مصرفیش بازیافتی است کشور ژاپن نیمی از ۳۰ میلیون تن کاغذ مصرفیش را به روشهای مختلف از زباله شهری جدا کرده و از در آمد حاصل از آن سالانه ۲ میلیارد دلار به هزینه جمع آوری و دفع زباله های خویش کمک می کند .

کشورهای هلند و آلمان در سال ۲۰۰۱ نزدیک به ۷۲ درصد کاغذ مصرفی خود را از بازیافت تامین کرده اند. به گزارش موسسه دیده بان جهان، کشورهای ایالات متحده ، چین، ژاپن ، آلمان و انگلستان به ترتیب بیشترین مصرف کاغذ در جهان را دارند و بعد از آن کشورهای فرانسه، ایتالیا، کانادا، برزیل و کره جنوبی قرار دارند که مجموع مصرف کاغذ آنها در سال بالغ بر ۲۵۰ میلیون تن است. اما هم اکنون نرخ بازیافت کاغذ در آلمان ۷۲ درصد ، کره جنوبی ۶۶ درصد ، سوئد ۵۵ درصد ، آمریکا ۵۰ درصد ، ژاپن ۵۳ درصد ، فرانسه ۴۱درصد، فنلاند ۳۵درصد، ایتالیا ۳۱درصد و چین ۲۷ درصد است. میانگین نرخ بازیافت کاغذ در جهان نیز ۴۳ درصد تا سال ۱۹۹۷ اعلام شده است.

مزایای استفاده از کاغذ بازیافتی:

برای یک تن کاغذ جدید باید ۱۷ درخت تنومند را قطع کرد ولی در حالت بازیافت این میزان به یک چهارم کاهش می یابد و میزان انرژی و آب مورد نیاز نیز کاهش می یابد. از جمله مزایای استفاده از کاغذهای بازیافتی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

- جانشین کردن آسان کاغذ بازیافت شده بدون افت کیفیت نسبت به کاغذ تازه

- عدم تفاوت آنها با کاغذهای سفید از نظر بهداشتی

- کاهش آلودگی زیست محیطی تولید کاغذ، از طریق کم کردن مصرف مواد شیمیایی

- کاهش حجم و وزن زباله شهری و در پی آن کاهش نیاز به زمین و امکانات جمع آوری و حمل و دفع زباله

هر تن کاغذ برابر با قطع ۳ هکتار جنگل در روز است و در سراسر ایران بیش از این مقدار کاغذ باطله داریم با بازیافت صحیح آن مقدار قابل توجهی پول به چرخه اقتصادی کشور برگشت داده می شود و از قطع درختان نیز کاسته خواهد شد. اگر بازیافت کاغذ از زباله های شهر تهران به ۷۵ درصد افزایش یابد سالانه از قطع حدود سه میلیون تنه درخت جلوگیری خواهد شد که حدود ۴۴ میلیارد ریال صرفه اقتصادی به همراه دارد. بخش مهمی از مواد زاید جامد خانگی و صنعتی در جهان به انواع مواد سلولزی و از جمله کاغذ و مقوا اختصاص دارد.

در برخی کشورها که دارای صنایع بسته بندی پیشرفته هستند، سهم کاغذ و مقوا در زباله های شهری تا ۲۵ درصد کل زباله های تولیدی است و پیش بینی می شود این روند افزایش در آینده هم ادامه یابد. در سال های اخیر با رشد آگاهی های عمومی، نسبت به خطرات برداشت بی رویه از منابع چوب جنگل ها و افزایش قیمت مواد خام، گرایش مناسبی به سوی بازیافت کاغذهای مصرف شده به وجود آمده است، از مجموع هفت هزار تن زباله تولیدی روزانه شهر تهران، حدود ۱۰ درصد یا ۷۰۰ تن آن، کاغذ و مقوای باطله است که تنها بخش ناچیزی از آن یعنی ۳۸ درصد آن بازیافت می شود.

مصارف متنوع فرآورده های کاغذی در امور نوشت افزار، بسته بندی ، بهداشتی ، تزئینات و دکوراسیون، به نحو روز افزونی نیاز به محصولات سلولزی را به عنوان ضرورتی اجتناب ناپذیر در آورده است. بعد از مواد زاید جامد فسادپذیر و قابل کمپوست، کاغذ دومین جز با ارزش و قابل بازیافت زباله است. مطالعات نشان می دهد که هر تن کاغذ بازیافتی معادل ۱۷ اصله درخت جنگلی است. در ضمن بازیافت یک تن کاغذ منجر به صرفه جویی در ۶۹۵۳ گالن آب، ۴۶۳ گالن نفت، ۵۸۷ واحد کاهش آلودگی هوا و ۴۰۷۷ کیلو وات انرژی می شود . در ایران مصرف سرانه کاغذ بیش تر از ۱۱ کیلوگرم در سال است که از طریق چوب، کاه و کاغذهای باطله یا خمیرهای وارداتی تامین می شود. تولید یک تن خمیر کاغذ حدود ۴۰ کیلوگرم ضایعات آلاینده وارد محیط می کند. در حال حاضر بازیافت کاغذ از زباله های شهر تهران در وضعیت مطلوبی قرار ندارد و فقط حدود ۴/۰ درصد از کاغذهای باطله بازیافت می شو د. کارخانه هایی که در زمینه بازیافت کاغذ فعالیت می کنند، دارای فن آوری ابتدایی بوده و محصول نهایی آن ها در حد استانداردهای مورد قبول نیست. از کل کاغذهای بازیافتی مقادیر عمده ای به صورت غیرمجاز مورد استفاده قرار گرفته که پس از ورود به چرخه بسته بندی مواد غذایی به مصارفی نظیر کاغذ و مقوا شیرینی ، شانه تخم مرغ و... می رسد که ممکن است عوارض بهداشتی زیادی در پی داشته باشد.

مدیریت دبستان امام خمینی (ره)

با توجه به اهمیت بازیافت و تمام مواردی که برشمردیم مدیریت دبستان امام خمینی (ره) تصمیم گرفتند با هماهنگی و همکاری با همکاران پایه ششم و دانش آموزان این دبستان طرحی برای بازیافت کاغذهای باطله طراحی و اجرا کنند. در این طرح قرار بر این شد ابتدا با شرح مشکل دانش آموزان را به همکاری در این زمینه ترغیب نماییم. ما پیشنهاد کردیم با دعوت از کارشناسانی از شهرداری به این موضوع رسمیت و سندیت داده شود. سرفصل های آموزشی پایه ششم نیز هماهنگ و همسو با موضوع بازیافت بود و این امر در تفهیم و توضیح ماجرا کار را برای ما آسان تر می نمود.

مدیریت دبستان در یک کارگاه آموزشی که برای دانش آموزان پایه ششم برگزار شد با اشاره به این که ماده اولیه کاغذ از الوار درختان بوده و سالیانه هزاران درخت جهت تولید کاغذ قطع و جنگل های زیادی نابود می شود سعی کردند سازمان بازیافت وابسته به شهرداری ها را به دانش آموزان معرفی کردند که با کارخانه های ویژه ای که در تهران و شهرستان ها احداث کرده وظیفه بازیافت را به عهده دارد و همه شهروندان می توانند از طریق ریختن این پسماندها در جعبه ها و صندوق های مخصوص که از طریق قسمت بازیافت شهرداری ها توزیع می گردد، در این امر ملی / محیط زیستی مشارکت نمایند. مطمئناً آب و خاک و سرسبزی این مملکت تنها متعلق به ما نیست، بلکه متعلق به همه ایرانیان فهیم و متعهد است که به حقوق نسل امروز و نسل های آتی ایران اسلامی احترام می گذارند.

شروع آموزش بازيافت در دبستان ما

با توجه به همه مواردی که برشمردیم می توان فهمید آموزش بازیافت کاغذ در مدارس تا چه اندازه مهم و حیاتی ست. به دو دلیل باید بازیافت کاغذ را در مدارس جدی گرفت: اول این که دانش آموزان آینده سازان کشور هستند و آموزش های صحیح و اصولی می تواند در بهبود کیفیت زندگی و اصلاح رفتار آنان بسیار مهم باشد. و دوم این که سرانه مصرف کاغذ در مدارس زیاد است و اسراف و تبذیر زیادی صورت می گیرد.

دانش آموزان امروز، مردان و زنان سازندگي فردا هستند. تعليم و تربيت آن‌ها روشنگر چراغ‌‌هاي تاريك آينده است. رياضيات، علوم، ادبيات، ورزش، معارف، آداب اجتماعي و... درس‌‌هايي هستند كه دانش آموزان ما مي‌آموزند تا بعدها با تكميل آن و بهره‌مندي از آن انسان‌‌هاي مفيدي براي جامعه باشند. آداب اجتماعي شامل درست حرف زدن، درست غذا خوردن، منظم بودن و نظافت مي‌شود. نظم و نظافت دو واژه همراه در ادب اجتماعي به شمار مي‌روند. دانش‌آموزان جمعيت كثيري از كشور را شامل مي‌شوند كه اگر از نقش آنان به خوبي استفاده شود، سهم به‌سزايي در جمع آوري و بازيافت زباله‌هاي كشور خواهند داشت. دانش آموزان مي‌تواند آنچه كه در زمينه جمع آوري پسماند در منازل رعايت مي‌شوند را با رعايت نكات مهم، محيط مدرسه و محل گذر تا مدرسه نيز تميز نگاه داشته و ياري رسان چرخه بازيافت باشد.

براي بازيافت در مدرسه سه كار بايد انجام شود‌‌: ایجاد دغدغه – آموزش برای رفع مشکل ـ اقدامات عملی

ایجاد دغدغه با شرح مشکلات موجود

در کتاب علوم پایه ششم مراحل تولید کاغذ شرح داده شده است. ما با تولید یک پاورپوینت آموزشی و نمایش آن در کلاس مراحل مختلف تولید کاغذ را به طور ملموس تری به آنان آموزش دادیم. تولید کاغذ مورد نیاز برای کتاب و دفتر دانش آموزان این مرز و بوم به قیمت قطع درختان بی شماری ست که سال ها طول کشیده تا از نهالی کوچک به درختی تنومند تبدیل شوند.

درادامه با حل تمرینی که در کتاب علوم به عهده دانش آموزان گذاشته شده بود آنان توانستند میزان مصرف کاغذ در مدرسه خود را حساب کنند و بعد از محاسبه تعداد درختی که باید برای تولید کتاب و دفتر مورد نیاز آنان در یک سال قطع شود به اصل مشکل پی بردند. به طور میانگین در مدرسه ۴۲۰ نفره امام خمینی (ره) در طول یک سال تحصیلی ۳۰۰۰۰ برگ کاغذ مصرف می شود که شامل اوراق امتحانی و سایر کاغذ های مصرفی دانش آموزان است.

آنان می دانستند وجود درخت و جنگل از جهات مختلف چقدر مهم است و قطع این همه درخت برای ادامه تحصیل آنان چقدر گران تمام می شود. زیرا از آنان خواسته بودیم درباره فواید درختان برای محیط زیست اطلاعات جمع آوری کرده به دوستان خود توضیح دهند.

دانش آموزان ما تا اینجای کار به اصل مشکل پی برده یودند. و در پی چاره اندیشی برای حل آن به راه های مختلفی اشاره می کردند که بعضا درست و کاربردی به نظر می رسید ما تا اینجای کار به هدف خود رسیده بودیم و توانسته بودیم در آنان دغدغه ایجاد کنیم.

آموزش برای رفع مشکل

در این راستا ابتدا از نظرات خود دانش آموزان استفاده کردیم. آنان برای مصرف بهینه کاغذ را های مختلفی پیشنهاد می کردند. مثلا

لطفا به ما تکلیف نگویید تا کاغذ کمتری استفاده کنیم!

به جای کتاب نو به ما کتاب های دست دوم بدهید.

با کاغذهای باطله کاردستی بسازیم.

کتاب ها و دفتر های ما را بازیافت کنید.

و...

دانش آموزان ما با توجه به مفاهیمی که در فصل ۲ کتاب علوم آموخته بودند می دانستند بازیافت چیست اما ما نیز با دعوت از یک کارشناس شهرداری به فهم بهتر آنان از این واژه و کارکردهای آن کمک کردیم. ما با دعوت از سرکار خانم کمالی از ایشان خواستیم اهمیت بازیافت و چگونگی آن را شرح دهند. ایشان با استناد به سخنان آقای طیاری موًسس سازمان مردمی حامیان محیط زیست گفتند : برای تولید یک تن کاغذ ۲۳۸۵ کیلوگرم چوب و ۴۴۰ هزار لیتر آب تازه لازم است . اما برای تولید یک تن کاغذ از کاغذهای باطله و بازیافتی ، دیگر به چوب نیازی نیست و فقط کاغذ باطله ، ۱۸۰۰ لیتر آب تازه و مقداری انرژی مصرف می شود. این ارقام برای دانش آموزان ما ملموس بود.

اقدامات عملی

برای ساخت کاغذ تعداد زیادی درخت و مقدار زیادی انرژی نیاز است. درخت با جذب دی اکسید کربن موجود در هوا اکسیژن تولید می کند و همه موجودات زنده برای تنفس به اکسیژن نیاز دارند. با بازیافت کاغذ و مقوای باطله و تولید کاغذ و مقوای بازیافتی جنگل ها دست نخورده باقی می مانند و این همه آب و انرژی استفاده نمی شود. روزنامه مجله کارتن و جعبه شیرینی و ... همه از جنس کاغذ هستند و نباید آن ها را دور ریخت. ما با آگاهی از این موارد و با علم به این که برای داشتن جامعه ای بهتر و پویا تر باید از خودمان شروع کنیم از دانش آموزان خواستیم در این طرح مشارکت کنند.

شروع به کار کردیم. در کلاس به طور مستمر کتاب ها و دفتر ها و سایر زباله های کاغذی را از دانش آموزان تحویل می گرفتیم .دانش آموزان ما به شدت احساس مسئولیت می کردند. آنان تمام کتاب ها و دفترهای قدیمی که بر حسب اتفاق در خانه انبار شده بودند و زباله محسوب می شدند را به ما تحویل دادند. همه این زباله های ارزشمند را در یک نایلون بزرگ مشکی جمع آوری کردیم و برای تحویل دادن به ماشین بازیافت کنار گذاشتیم. اجرای این طرح به شدت مورد توجه و استقبال همه حتی خانواده های دانش آموزان ما قرار گرفته بود. و به طور قابل توجهی به فرآیند تدریس ما مربوط می شد. ما مرتب با سوالاتی از این دست مواجه بودیم که:

آیا جعبه شیرینی برای بازیافت خوب است؟

آیا روزنامه را بازیافت می کنند؟

آیا دستمال کاغذی هم قابل بازیافت است؟

در مرحله دوم اجرای طرح سطل های آبی رنگ بزرگی که مخصوص زباله های کاغذی بودند در راهروهای مدرسه قرار داده شدند. کاربرد این سطل ها را برای دانش آموزان توضیح دادیم و از آنان خواستیم تمام زباله های کاغذی خود را در آن بیندازند. نتیجه کار ما شگفت انگیز بود. دانش آموزان ما به حدی احساس مسئولیت می کردند که حتی خرد ه کاغذها را نیز جمع می کردند تا در این سطل بزرگ بریزند. جالب این که دانش آموزان کلاس های دیگر نیز با الگو برداری از رفتار کلاس ششمی ها زباله های کاغذی خود را در سطل آبی بزرگ می ریختند. و این به نوعی آموزش غیر مستقیم به سایرین محسوب مسی شد.

از آن به بعد هرگاه در کلاس صدای ملودی ماشین های بازیافت را می شنیدند با لبخند و بیان جملاتی به یکدیگر احساسات خود را بروز می دادند. چرا که تک تک آنان جزئی از این فرآیند شده بودند.

نتیجه گیری:

از آنجا که بازیافت کاغذ امری اشتغالزا است و بر اساس آمار تولید هر تن کاغذ بازیافتی طبق برآوردهای سازمان بازیافت و تبدیل مواد شهرداری تهران می تواند ۵ نفر کارگر را در روز به کار دعوت کند که در این صورت فقط با بازیافت کاغذهای موجود در زباله تهران ۵۶۸۱ نفر می توانند در سال اشتغال دائم داشته باشند. در این صورت ۲۸ هزار نفر خانوار تهرانی هم درآمد خواهند داشت و با توجه به صرفه جویی در میزان مصرف آب، برق و همچنین کاهش آلودگی آب و هوا جای هیچ شکی باقی نمی ماند که بازیافت کاغذ از هر نظر مقرون به صرفه بوده و امری اجتناب ناپذیر می باشد و با این کار می توان سالانه از قطع هکتارها درخت جلوگیری کرد.

نتایج اجرای طرح بازیافت کاغذ در دبستان امام خمینی (ره) فراتر از انتظار بود. ما به اهداف خرد و کلان خود رسیدیم. چرا که با اجرای درست این طرح در مدرسه برای تک تک دانش آموزان ششم ایجاد دغدغه کردیم و آنان خود را مکلف دیدند که تمام خرده کاغذها و دفترهای خود را در سطل مخصوص بازیافت کاغذ بیندازند. در عین حال اجرای این طرح خانواده های آنان را نیز درگیر کرده بود آنان همگام با دانش آموزان خود در این طرح مشارکت و همراهی می کردند. نکته امیدوار کننده این بود که دانش آموزان کلاس های دیگر نیز با الگو برداری از رفتار کلاس ششمی ها زباله های کاغذی خود را در سطل آبی بزرگ می ریختند.

احساس غرور و شادی دانش آموزانی که در این طرح بزرگ به کاهش قطع درختان و در نتیجه کاهش آلودگی محیط زیست کمک کردند قابل وصف نبود. ما به تقویت حس مسئولیت در تمام عرصه ها نیازمندیم و باید با فرهنگ سازی درست رفتارهای غلط را اصلاح کنیم . کما اینکه اگر اصلاح رفتار در دوره کودکی صورت پذیرد و نهادینه شود منجر به اصلاح رفتار جامعه می شود. می توان با این روش از بسیاری از هزینه های اضافی پیشگیری نمود.

به امید تربیت نسلی دلسوز و مسئولیت پذیر در تمام مدارس کشورمان.

فهرست منابع و ماخذ:

عظیمی کهن.م، علیزاده فرخد.م ۱۳۸۹، دومین همایش درون دانشگاهی باریافت کاغذ و فراورده های سلولزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

ارسطو.، سعید ۱۳۷۴. مبانی اقتصادی- علمی اداره جنگل، ناشر دانشگاه تهران

شهریاری.، قربان۱۳۸۸. خسارات سالانه به محیط زیست، روزنامه جام جم شماره ۲۵۸۷، ص۱۳

مجنونیان.، ه. ۱۳۸۷ راهبردها و معاهدات جهانی حفاظت از طبیعت و نابع زنده. ناشر سازمان حفاظت محیط زیست

نظیری، ج ۱۳۸۰ در ترجمه بازیافت کاغذ، جودیت، ک. (مولف). تهران. شرک انتشارات فنی ایران

پارس بازيافت

+ نوشته شده در چهارشنبه نهم تیر ۱۳۹۵ ساعت 19:38 توسط پریسا باقرزاده |

معلـــــــــم ششـــــــــم

بازیافت کاغذ در دبستان امام خمینی (ره)

نوشته‌های پیشین

پیوندها