معلـــــــــم ششـــــــــم

از آنجایی که علم هر روزه در حال پیشرفت می باشد و حیطه های مختلف علم و علم آموزی زیر ذره بین کارشناسان و نخبگان جامعه قرار دارد بر آن شدیم تا تازه های روانشناسی و علوم مختلف در امور آموزشی را  مورد بررسی قرار دهیم و اهم آن را در قالب یک تحقیق ارائه دهیم.

درسالهای اخيردربسياری ازکشورهای پيشرفته نوآوری هايی درجهت بهبودرفتاردرکلاس وحياط مدرسه انجام شده وروش های جديدبرای مديريت زنگ تفريح به خوبی درجهت کاهش رفتاراختلال زا مورد استفاده قرارمی گيرد.

مداخله هايی که بتوانددانش آموز راازطريق راه های قابل پذيرش به هدف خودبرساند ازموثرترين روش هابرای بهبودرفتار دانش آموزان باشد.به همين ترتيب تقويت مهارت های مشاورمدرسه وتعيين معلم راهنمابرای دانش آموزانی که دچاراختلالات رفتاری هستندازروش های موثرکاهش رفتار ناسازگار است.

نکاتی در مورد بهبود رفتار دانش آموز در سطح فردی ، کلاس و مدرسه/و مدیریت زنگ تفریح

در ابتدا به ذکر نکاتی می پردازیم که در بهبپد رفتار دانش آموزان در سطح فردی کلاس و مدرسه موثر است. در مدیریت زنگ تفریح 2 دیدگاه مطرح است:

۱- ديدگاه مداخله گر

۲- ديدگاه غيرمداخله گر

ديدگاه مداخله گرمعتقدبه مديريت مستقيم رفتاردانش آموزان درزنگ تفريح ،ايجادتغييراتی در حياط وزمين مدرسه وآموزش بازی هاي سالم وبی خطراست .

انتقاد وارد به اين ديدگاه اين است که با اين نوع مديريت آزادی دانش آموزان و فعاليت های خود به خودآنان که ازنظراجتماعی مفيداست محدودمی شود.

اما ديدگاه دوم که غیرمداخله گراست معتقداست؛

که دانش آموزان درزنگ تفريح بايدکاملاً آزادباشندتابتوانندبه فعاليت هاوبازی های موردعلاقه خودبپردازند.دنباله روی ازاين ديدگاه نيزممکن است درمواردی به رشدفرهنگ ضدمدرسه منجرشود.استفاده ازآزادی منجرمی شودکه اين امرمی تواندبه خصوص اثرمخربی بريادگيری دانش آموزان داشته باشد.

درسالهای اخيردربسياری ازکشورهای پيشرفته نوآوری هايی درجهت بهبودرفتاردرکلاس وحياط مدرسه انجام شده وروش های جديدبرای مديريت زنگ تفريح به خوبی درجهت کاهش رفتاراختلال زا مورد استفاده قرارمی گيردکه به برخی ازآنهااشاره می شود.

۱- بهبودرفتاردرسطح سازمان، کلاس ودرس

۲- بهبودرفتاردر دانش آموزان ازطريق جلب مشارکت آنان دربازسازی حياط ومحوطه بازی

۳- بهبودرفتارازطريق بهبودروابط بين دانش آموزان

۴- بهبودرفتاردانش آموزان ازطريق آموزش معلمان وبهبود جو مدرسه

براساس نظر واتکينس درهرمدرسه سطوح مختلفی وجودداردکه شامل:

الف –سطح سازمان

ب-سطح کلاس

ج –سطح فردی

باتوجه به اين که درسطح الگوهای رفتاری خاصی بروزمی کند،مديريت رفتاردانش آموزان درهريک ازسطوح شناخت کافی وروشهای تربيتی خاصی رامی طلبد.برای بهبودرفتاردانش آموزان درزنگ تفريح لازم است درهريک ازسطوح اقدامات تربيتی خاصی صورت گيرد.به عبارت ديگربدون توجه به اين که درکلاس ودرکل مدرسه چه می گذردوچه الگوی رفتاری درآنجا حاکم است نمی توان انتظارداشت که دانش آموزان رفتارمتعادل وشايسته ای درزنگ تفريح ازخودنشان دهند.ازطرفی لازمه بهبودرفتاردرهريک ازسطوح مشارکت کامل دانش آموزان وايجادجو ومحيطی دوستانه برای بحث وگفتگو درموردرفتارقابل پذيرش وغيرقابل پذيرش وتصميم گيری درزمينه مقررات کلاس ومدرسه ياتعديل واصلاح آن است.

برخی ازاصول حاکم برسطوح مختلف

خلاصه برخی ازاصول حاکم برسطوح مختلف سازمان مدرسه ،کلاس وفرد براساس نظرمحقق فوق به شرح زيرمی باشد.

الف – برخی ازاصول حاکم برسطح مدرسه

تاسازمان مدرسه ومحيطی که درآن رفتارنامطلوب بروزمی کندمورد ارزيابی واصلاح قرارنگيرد ارائه راه حل های مختلف برای مسايل انضباطی دانش آموزان چاره سازنخواهدبود.

ازويژگيهای مهم سطح سازمانی چگونگی رفتارمعلم هاوميزان همکاری آنان بايکديکراست .درمدرسه هايی که فرهنگ مشارکتی وجودداشته باشدبرای کمک به بهبودرفتاريک ياگروهی ازدانش آموزان مبادله اطلاعات وهمکاری معلم هاصورت می گيردکه اين امرتاحدود زيادی می تواندبه شناخت وحل مشکل کمک نمايد.ودرحالی که درمدرسه هايی که معلم هادرانزوا کار می کنند مشکل رفتاری دانش آموزان به صورت يک مسئله بغرنج وتنبيه دانش آموزان خاطی به عنوان تنهاراه حل موردتوجه قرار می گيرد.

بهبودرفتاردرسطح سازمان رامی توان باايجادفرصت هايی برای ارزيابی مديريت کلاس ها،روش های تدريس ،مقررات مدرسه ،الگوی رهبری ،نظام حمايت ازکارکنان وچگونگی ارتباطات فراهم آوردودرصورت لزوم هريک ازمواردفوق راموردتجديدنظرواصلاح قرارداد.

ب –بهبودرفتاردرسطح کلاس

ازعوامل ديگری که می تواند بررفتار معلم وشاگردتاثير گذارد،شرايط کلاس می باشد.

سازمان دادن وهدايت فعاليت دانش آموزان وتسلط بروقايع پيش بينی نشده درکلاس نيازمندمهارت قابل توجه معلم است . وچگونگی مهارت معلم درمديريت کلاس می تواندازعوامل بروزياپيشگيری مشکلات رفتاری باشد.همان طورکه مشخص است پاسخ های واکنشی به هنگام بروزمسايل انظباطی کافی نيست بلکه مهم برنامه ريزی قبلی وانجام اقدامات لازم برای پيشگيری ازمسائل است .

واتکينس مهارت اصلی معلم رابرقراری يک نظام فعاليت درکلاس می داند.منظورفعاليت هايی است که دريک نظام وحدت يافته باشند.اين محقق براين اعتقاداست که اگردرکلاس نظام فعاليت جريان نداشته باشدانظباط حاکم نخواهدشد.

نظام فعاليت های کلاس شامل:

تعيين اهداف ،تعيين تکليف ،توجه به ارتباطات ،درنظرگرفتن زمان برای هرفعاليت ودراختيارگذاردن منابع مناسب برای آن فعاليت است که برای هريک ازمواردفوق بايدقبلاً برنامه ريزی گردد.

از اقدامات ديگری که می تواند درکاهش رفتارنامناسب کلاس موثرباشد مشارکت دانش آموزان درتنظيم مقررات کلاس وتقويت مهارت های ارتباطی آنان به خصوص آموزش رفتارارتباطی مناسب با همکاران است.

ج –بهبودرفتاردرسطح فرد

هردانش آموزبه علت شرايط ويژه خود دارای الگوی رفتاری خاص می باشدلذا هرگز نمی توان دستورالعمل ساده ای برای پاسخگويی به رفتارهای اخلاق نمای دانش آموزان درشرايط مختلف ارائه داد.علل بروز رفتارنامناسب دانش آموز درکلاس ياحياط مدرسه می تواندناشی ازترکيب دانش آموزان درکلاس و نوع ارتباطات آنان ،رفتارمعلم ،چگونگی سازمان مدرسه ويادلايل فردی باشد.بنابراين درمرحله اول بايدتشخيص دادکه مسئله درکدام قسمت است .

جمع آوری اطلاعات توسط معلمان وتهيه فهرستی که نشان دهدچه رفتاری مشکل ايجادکرده ،درچه شرايطی رفتارموردنظربروز می کندودرچه شرايطی امکان بروزآن محدوداست .قبل ازبروزرفتارچه اتفاقی می افتد سپس ازوقوع آن چه پيش می آيد می توان مفيدباشد.

معمولاً رفتارنامناسب دانش آموزان درموقعيت های خاص بروزمی کند بنابراين برای شناخت رفتارآنها بايدبه محيط کلاس ونحوه مديريت آن ومهارت های حل تعارض معلم توجه نمود.

لازم به ذکراست که تعامل تجربيات معلم ها با هم درموردرفتارفردياگروه خاص وتبادل روشهای موفقيت آميز مشاهده کلاس يکديگروبحث وتبادل نظر درمورد جو و مديريت کلاس می توان درشناخت بهتررفتاراختلال زا وکاهش آن موثرواقع شود.بايد ديدکداميک ازمعلم هاياهمکاران باجلب اعتماد واطمينان دانش آموزان می تواندبه اودرجلوگيری ازرفتارموردنظرکمک کند.ممکن است معلم ودانش آموز دچار تضادوتعارض باشندوکمک شخص سوم می توانددررفع مشکل ارتباطی موثرواقع شود.رفتاردانش آموزهمچنين ممکن است نشان دهنده مشکل شخصی ونيازمندتوجه خاص باشد.به هرحال مداخله درسطح فردی لازم است که مناسب باوضعيت دانش آموزوشناخت کمبودهای اوباشد.

مداخله هايی که بتوانددانش آموز راازطريق راه های قابل پذيرش به هدف خودبرساند ازموثرترين روش هابرای بهبودرفتار دانش آموزان باشد.به همين ترتيب تقويت مهارت های مشاورمدرسه وتعيين معلم راهنمابرای دانش آموزانی که دچاراختلالات رفتاری هستندازروش های موثرکاهش رفتار ناسازگار است .

چنانچه تدابيرفوق که درحد وظايف مدرسه ومعلمان است موثرواقع نشدضروری است مدرسه به متخصصين حرفه کمک کند ، وجود خدمات حمايتی درمدرسه ،صحبت با اولياء دانش آموزان ، تشکيل گروه های حمايت کننده ازدانش آموزان برای کمک به يکديگرمی توانددرحل مشکلات رفتاری مفيدباشد.

يکی ازروشهايی که به بهبودکيفيت زنگ تفريح وتجربيات بازی دانش آموزان منجرمی گردد مشارکت دانش آموزان دربازسازی حياط ومحوطه بازی مي باشد.

ازتحقيقاتی که توسط محققين دانشگاه شفيلدانگلستان درچارچوب مدرسه انجام شده است . بهسازی فضای بيرونی مدرسه رابه عنوان روشی برای مقابله بااختلالات رفتاری انتخاب کرد ه بودند.اين پروژه شامل طرح برای مقابله بااختلالات رفتاری درمدرسه است که مداخله درجهت تغييرفيزيکی حياط وزمين بازی يکی ازطرح حای فوق می باشد.دراين طرح دانش آموزان مدارس گروه آزمايش باهمکاری چندتن ازدانشجويان معماری وتحت نظارت محققان پس ازتشخيص نقاط ضعف وقوت حياط وفضای بازي مدرسه به طراحی آن پرداختند.درشروع ازنظردانش آموزان نقاط مثبت حياط مدرسه نقاطی بودکه آنان بابهره گيری ازخلاقيت خودوبادستکاری محيط ازامکانات ضعيف آن استفاده می کردند.عناصری که به عنوان تغييرات ضروری پيشنهادمی شدنشان دهنده رشدفکری وآگاهی از انتظارات يکديگربود تغييرات موردنظر دانش آموزان شامل درخت ،بوفه ،وسايل بالارونده ،حيوان ،باغچه ،طناب ،زمين فوتبال ،چرخ وفلک ،بازی مکاره وحياط پرماجرابود.

درهريک ازمدارسی که پروژه بهسازی رابرای مقابله بااختلالات رفتاری دانش آموزان انتخاب کرده بودندنوع تغييرات ايجادشده بامدارس ديگرتفاوت داشت .

درزمينه اثرات پروژه بررفتاردانش آموزان محققان به اين نتيجه رسيدندکه به طورکلی مدارسی که دانش آموزان مشارکت بيشتری درطراحی وساخت محوطه بازی داشتندنتايج تحقيق برای دستيابی به اهداف مثبت تربود. به اين معنی که رضايت دانش آموزان اززمين بازی واحساس آنان درموردايجادتغييرات مطلوب درحياط مدرسه بيش ازسايرمدارس بود.

ونيزبراساس مصاحبه بامعلمان درهمه مدارسی که درمداخله براي بهسازی حياط انجام گرفت ميزان دعوا وزدوخوردوشکايات دانش آموزان درزنگ تفريح قابل ملاحظه يافته بود.به همين ترتيب ميزان خستگی وبی حوصلگی دانش آموزان کمترشدورضايت آنان ازحياط ومحوطه بازی افزايش يافته بود.

ازموثرترين برنامه ها آگاه سازي دانش آموزان ازروش های مسالمت آميزحل اختلافات درمدرسه وتقويت همبستگی ميان دانش آموزان است .

مهمترين طرح هادراين زمينه مشارکت آميزتعارض توسط دانش آموزان ،مشاوره وجرات آموزی است .هدف اين نوع مداخله هاتقويت مهارت های اساسی دردانش آموزان به خصوص توانايی گوش دادن ،تقويت اعتمادبه نفس وخودباوری است .

دربرنامه حل مشارکت آميزتعارض بين دانش آموزان سنين مختلف ازطريق کارگا ه های آموزشی وارايه فعاليت های مختلف کمک می شودکه به يادگيری مهارت ها و راهبردهای مناسب مسائل مربوط به دگرآزاری وسايررفتارنامطلوب درمدرسه رابه صورت گروهی وخلاق حل کنند.

همچنين تکنيک های جرات آموزی کمک می کندکه دانش آموزان به جای اين که با ديگران رفتاری منفعلانه يابرعکس پرخاشگرانه داشته باشند درشرايط گوناگون باخودباوری واعتمادبه نفس رفتارکنند.دراثراين برنامه آموزشی مهارت های حل تعارض اعتمادبه نفس دانش آموزان افزايش يافته ومهارت های اجتماعی آنان برای شرکت دربازی های دوست يابی تقويت می شود.

جلسات آموزش شامل تکنيک های جرات آموزی است که می تواندبرای مقابله ياپيشگيری ازآزارگری به کارگرفته شود.اين جلسات به خصوص برای دانش آموزانی مناسب است که معمولاً مورد تمسخرياآزارقرارمی گيرنديامهارت های اجتماعی ضعيفی دارند.

از روش های ديگر پيشگيرانه ومقابله بااختلالات رفتاری دانش آموزان می توان به طرح هايی درزمينه بهبودکيفيت استخدام وآموزش ضمن خدمت معلمان وبرنامه های افزايش احترام متقابل وبهبودرابطه بين دانش آموزان ومعلمان اشاره کرد.

ازکارکردهای پنهان نقش تربيتی معلمان ومسئولان مدارس نقش الگودهی آنان است ودانش آموزان بدون تنظيم ،متوجه باشندبسياری ازرفتارهای اجتماعی نگرش هاوارزش هااز راه تقليد و الگوگرفتن ازمربيان خودکسب می کنند.

نتیجه گیری

بنابراين مهمترين قدم برای بهبودرفتاردرمدرسه وتقويت ارزشهای اخلاقی ،ارائه برنامه های مستمر،آموزش ضمن خدمت برای مديران ومعلمان درجهت تقويت مهارت های ارتباطی آنان است . اگرقراراست تسامح وسعه صدردرمدرسه تقويت شوددردرجه اول بايدبزرگسالان مدرسه فنون و روشهای برخورد با ديگران را بياموزند وآگاه گردندکه انسان چگونه می توانددرشرايط پرمساله باديگران بدون ترس،خشونت، نيازها و ابتکارات خودرابيان کندودرعين حال در مورد نيازها و ابتکارات ديگران نيزحساس باشد.

تحقق ارزش های انسانی درصورتی ميسراست که معلمان وکارکنان مدرسه به اين ارزش ها معتقد باشند و مهارت های لازم رابرای تبديل آن ها به هدف های رفتاری کسب کرده باشند.اگرمعلم ها به معيارهايی که درمدرسه ارائه می شود عمل نکنندودانش آموزان اين نمونه رادررفتارمعلم ها و شاگردان بزرگترنبينندامکان تحقق آن بسيارضعيف است.

اگردرمدرسه روح انصاف ،عدالت ، اعتماد بين مسئولان مدرسه ومعلمان برقرارباشد دانش آموزان عدالت ،صميميت واحترام متقابل رايادمی گيرند.نوع دوستی وخدمت به ديگران رادانش آموزان با مشاهده کمک شاگردان بزرگتر به کوچکتر ياد می گيرند. نوعدوستی وتمايل خدمت به ديگران درافرادی به وجود می آيدکه درخانه ومدرسه برای اين رفتار ارزش قائل شده باشند.